Thế giới đang đứng ở ngã tư của kỷ nguyên công nghệ mới và dựa trên tri thức. Nó được nhiều người mệnh danh là kỷ nguyên tri thức mới, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, xã hội hậu công nghiệp, hay đơn giản là nền kinh tế tri thức. Các động lực thúc đẩy tăng trưởng trong nền kinh tế mới này là những tiến bộ công nghệ, sự phổ biến của tri thức và sự đổi mới liên tục của các tập đoàn và doanh nhân. Đặc biệt, các doanh nhân đang thúc đẩy tăng trưởng bằng cách thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo, thúc đẩy các ngành công nghiệp mới và tạo việc làm. Công nghệ mới và sự bùng nổ thông tin đã tạo ra mảnh đất màu mỡ cho khởi nghiệp trong nền kinh tế tri thức.
Tri thức trở thành phương tiện sản xuất chính và là một phần quan trọng của sản phẩm cuối cùng trong nhiều ngành công nghiệp. Tác động này của tri thức như một yếu tố quan trọng trong quá trình đổi mới và sản xuất và tầm quan trọng của nó như một thành phần sản phẩm đã thúc đẩy sự xuất hiện của một lĩnh vực khởi nghiệp mới đó là khởi nghiệp dựa trên tri thức. Mặc dù sự gia tăng của tinh thần khởi nghiệp và tác động của công nghệ đối với nền kinh tế đang tạo ra của cải mới to lớn, sự thịnh vượng ngày càng tăng đã không loại bỏ được nhiều vấn đề xã hội cấp bách mà thế giới vẫn đang phải đối mặt. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhận thức ngày càng cao về các thách thức xã hội, dân số có trình độ cao hơn và khả năng tiếp cận tri thức dễ dàng hơn, và mong muốn tạo ra sự khác biệt đã tạo ra sự gia tăng đột biến cho khởi nghiệp xã hội. Sứ mệnh của doanh nhân xã hội là giải quyết các vấn đề xã hội thông qua các hoạt động khởi nghiệp. Cùng với sự mở rộng của nền kinh tế tri thức, khởi nghiệp xã hội được trang bị những khả năng mới nhờ công nghệ mới cũng đang từng bước tiến dần tới khởi nghiệp xã hội dựa trên tri thức.
Cả các nhà nghiên cứu và các nhà thực hành đều đang tìm hiểu về khởi nghiệp xã hội dựa trên tri thức và suy nghĩ xem điều gì làm cho hình thức mới này khác với các loại hình khởi nghiệp xã hội khác, những lĩnh vực trọng tâm chính để xác định thành công của nó, cách các doanh nhân có thể tận dụng nó, và cách công nghệ tạo điều kiện và đồng thời đòi hỏi sự sinh sôi nảy nở của nó. Đây không phải là những câu hỏi duy nhất quan trọng để nắm bắt cơ sở lý luận đằng sau giá trị của khởi nghiệp xã hội dựa trên tri thức trong việc giải quyết một số thách thức
xã hội quan trọng và dai dẳng. Ngoài các đặc điểm, chất xúc tác, quy trình và yếu tố xung quanh ngay lập tức của nó, việc tìm hiểu những động lực đằng sau sự phát triển của khởi nghiệp dựa trên tri thức là gì, trong những điều kiện nào và tại sao nó lại vô giá đối với cả các nền kinh tế phát triển và đang phát triển là rất quan trọng.
KHỞI NGHIỆP XÃ HỘI DỰA TRÊN TRI THỨC
Định nghĩa tinh thần khởi nghiệp
Tinh thần khởi nghiệp đề cập đến việc hình dung và tạo ra các sản phẩm, dịch vụ, quy trình hoặc mô hình kinh doanh và từ đó xây dựng các doanh nghiệp. Nó dẫn đến việc tạo ra cảm giác về sự không hoàn hảo của thị trường nơi những người khác nhìn thấy sự không chắc chắn, mơ hồ và nhầm lẫn. Đó là việc áp dụng các ý tưởng mới và sáng tạo để phát triển các doanh nghiệp kinh doanh. Khởi nghiệp là một quá trình năng động tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo ra sự giàu có, bổ sung thêm giá trị cho các nguồn lực, tạo ra thị trường mới và đáp ứng nhu cầu thị trường. Là một tập hợp các quy trình, nó liên quan đến các hoạt động kinh doanh nhằm tạo ra giá trị kinh tế bằng cách giới thiệu các sản phẩm, quy trình và dịch vụ mới hoặc tận dụng sự mất cân bằng của thị trường. Các doanh nhân khởi nghiệp không phải lúc nào cũng tìm kiếm lợi nhuận tài chính hoặc lợi ích cá nhân. Họ có thể được thúc đẩy để tạo ra các giá trị xã hội bằng cách giải quyết các vấn đề xã hội như bất bình đẳng, thất nghiệp, nghèo đói, mù chữ và các vấn đề môi trường như ô nhiễm, phá rừng và bảo vệ động vật. Quá trình này cũng đòi hỏi các hoạt động liên kết với việc kết hợp tri thức và các nguồn lực khác để tạo ra tri thức mới, sản phẩm hoặc dịch vụ mới, mở ra thị trường mới và phục vụ một phân khúc thị trường theo cách khác với những gì hiện có trên thị trường.
Khởi nghiệp xã hội
Khởi nghiệp xã hội là quá trình mang lại các giá trị xã hội và các giá trị liên quan đến mục tiêu xã hội cho cộng đồng bằng cách kết hợp các nguồn lực công và tư nhân để giải quyết các thách thức kinh tế xã hội khác nhau (Hình 1).
Hình 1
Quá trình này được minh chứng bằng việc thành lập các doanh nghiệp bền vững và hiệu quả về mặt kinh tế, đồng thời nhằm đạt được các mục tiêu xã hội bằng cách sử dụng các nguyên tắc, thông lệ và chính sách kinh doanh. Từ các quy trình hoạt động trong việc sử dụng quan điểm nguồn lực, khởi nghiệp xã hội hầu như không khác với các khởi nghiệp thương mại cùng ngành của nó.
Khởi nghiệp dựa trên tri thức
Những tiến bộ cơ bản trong công nghệ, sự gia tăng tri thức trong các lĩnh vực mới và chân trời kinh doanh mới mà sự cộng sinh của các yếu tố này đang mở ra đang định hình sự hiểu biết về tinh thần khởi nghiệp, bối cảnh và thực tiễn của nó từ một góc độ độc đáo. Cảnh quan mới này không chỉ là sự kết hợp giữa đổi mới công nghệ và tinh thần khởi nghiệp truyền thống. Đó là việc mở ra một loại hình khởi nghiệp mới, trong đó yếu tố chính là tri thức cũng giống như nguồn lực. Các dấu hiệu thay đổi đã được nhìn thấy. Ở các quốc gia như Hoa Kỳ và Trung Quốc, tác động đáng kể nhất đối với nền kinh tế đang khiến các công ty công nghệ với những ý tưởng sáng tạo đột phá của họ định hình một tương lai mới cho không chỉ ở nước họ mà còn cho toàn nhân loại. Các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, doanh nghiệp tư vấn và dịch vụ mà tri thức là một sản phẩm chính, các doanh nghiệp phái sinh từ các trường đại học, các doanh nghiệp tốt nghiệp từ các vườn ươm công nghệ và các công ty mới trong các ngành công nghiệp tri thức thể hiện tinh thần kinh doanh dựa trên tri thức. Các doanh nghiệp dựa trên tri thức này đã trở thành lực lượng chủ đạo trong việc cải thiện năng suất, tạo việc làm và tăng trưởng trong khu vực.
Các cơ hội cho khởi nghiệp dựa trên tri thức có thể bắt nguồn từ sự thay đổi công nghệ, tạo ra tri thức mới và nhu cầu thị trường. Mục tiêu của khởi nghiệp dự trên tri thức là tìm ra điểm không hoàn hảo của thị trường và phát triển hàng hóa và dịch vụ mới trong đó tri thức là nguồn lực chính và giới thiệu chúng ra thị trường. Trọng tâm của tinh thần khởi nghiệp đó là việc sử dụng tri thức làm yếu tố chính để sản xuất và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ, quy trình và mô hình kinh doanh. Sự phụ thuộc ngày càng nhiều vào tri thức như một phương tiện sản xuất và sự thâm nhập sâu hơn của công nghệ trong nhiều ngành công nghiệp hơn, các lĩnh vực mà khởi nghiệp dựa trên tri thức đang lan rộng cũng liên tục mở rộng.
Những người chủ mưu của việc mở rộng này là các doanh nhân khởi nghiệp khai thác và sử dụng nguồn tri thức thiết yếu từ kinh nghiệm sống, học vấn, kiến thức thu được từ công việc trước đây và các thông tin công nghệ, thương mại và khoa học khác nhau từ các nguồn công và tư nhân. Các công nghệ mới đang làm sáng tỏ các cơ hội ở cấp độ chưa từng có bắt nguồn từ AI, blockchain, IoT và nhiều công nghệ khác. Đây là những lĩnh vực có tác động cao với tiềm năng to lớn và hậu quả kinh tế tích cực cho kinh tế thế giới. Khi sự tăng trưởng trong các lĩnh vực này chỉ mới bắt đầu, các ngành công nghiệp mới vẫn còn non trẻ sẽ sớm hình thành và tạo ra nhiều cơ hội hơn trong các lĩnh vực cốt lõi, liền kề và hỗ trợ. Điều đó có nghĩa là chúng ta có thể mong đợi sự tăng trưởng to lớn trong các hoạt động khởi nghiệp trong những năm tới. Sự tăng trưởng theo cấp số nhân này cũng sẽ thúc đẩy khởi nghiệp xã hội trong nhiều lĩnh vực.
Các yếu tố quan trọng để đổi mới và tri thức trở thành động lực thực sự của tăng trưởng kinh tế và tác nhân thúc đẩy các hoạt động kinh doanh bao gồm sự trưởng thành của thị trường, văn hóa đổi mới, đội ngũ nhân tài, cạnh tranh ngang hàng, nguồn lực cần thiết, cơ sở hạ tầng, chính sách hỗ trợ và thể chế. Một khi khởi nghiệp dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo tạo được chỗ đứng vững chắc ở một địa điểm cụ thể, toàn bộ hệ sinh thái hỗ trợ sẽ bắt đầu xuất hiện để giúp phổ biến đổi mới thông qua các nỗ lực kinh doanh. Từ những thảo luận này, chúng ta có thể thấy rằng khởi nghiệp xã hội dựa trên tri thức khai thác các công nghệ để giải quyết các vấn đề xã hội mà tri thức là đầu vào chính (Hình 2).
Hình 2
CHIẾN LƯỢC
Khi đã xác định được cơ hội, các doanh nhân khởi nghiệp thường lao vào quá trình phát triển sản phẩm với ý định nhanh chóng đưa sản phẩm ra thị trường. Họ không suy nghĩ nhiều đến việc phân tích các lựa chọn chiến lược có sẵn và lựa chọn chiến lược đầu tiên mà họ nghĩ đến. Trong nhiều trường hợp, hành động nhanh chóng này đem lại hiệu quả tốt, tuy nhiên, trong nền kinh tế tri thức ngày càng cạnh tranh, một phương pháp tiếp cận tốt hơn là phân tích kỹ lưỡng và chọn ra chiến lược tốt nhất có xác suất thành công cao hơn.
Chiến lược là tập hợp các quyết định về việc xác định các mục tiêu dài hạn của một tổ chức, xác định một tập hợp các hoạt động, xác định và phân bổ các nguồn lực cũng như phát triển các năng lực cần thiết lược đầu tiên mà họ nghĩ đến. Trong nhiều trường hợp, hành động nhanh chóng này đem lại hiệu quả tốt, tuy nhiên, trong nền kinh tế tri thức ngày càng cạnh tranh, một phương pháp tiếp cận tốt hơn là phân tích kỹ lưỡng và chọn ra chiến lược tốt nhất có xác suất thành công cao hơn. Chiến lược là tập hợp các quyết định về việc xác định các mục tiêu dài hạn của một tổ chức, xác định một tập hợp các hoạt động, xác định và phân bổ các nguồn lực cũng như phát triển các năng lực cần thiết để đạt được những mục tiêu này trong điều kiện không chắc chắn. Chiến lược của một công ty xác định và phác thảo khát vọng tăng trưởng, phân khúc thị trường mục tiêu, năng lực cốt lõi, nguồn lực và khả năng sẵn có cũng như các khía cạnh môi trường cần thiết ảnh hưởng đến hành động, giá trị và kỳ vọng của công ty. Chiến lược là sự tổng hợp các quá trình hành động, chính sách, mục tiêu và mục đích một cách tổng thể. Nó có vai trò phân bổ các nguồn lực để tối đa hóa tiềm năng của công ty. Nó thúc đẩy công ty phát triển hoặc có được các bộ kỹ năng cần thiết cho sự thành công của công ty. Chiến lược cũng dự đoán những thay đổi về môi trường có thể xảy ra, chuẩn bị cho công ty vượt qua những sóng gió bất ngờ và giảm thiểu các động thái của đối thủ cạnh tranh.
Các doanh nhân khởi nghiệp cần thực hiện phân tích chuyên sâu dựa trên dữ liệu về tiềm năng thị trường của cơ hội kinh doanh và định vị dự án kinh doanh trong tương lai trên thị trường. Các câu hỏi mà doanh nhân khởi nghiệp nên đặt ra bao gồm phân khúc thị trường mà sản phẩm hướng tới, đối thủ cạnh tranh là ai và doanh nghiệp mới sẽ định vị mình như thế nào để cạnh tranh được với họ, và đâu sẽ là cách tốt nhất để tiếp thị sản phẩm. Đây không phải là những khía cạnh duy nhất mà các doanh nhân khởi nghiệp cần tập trung để có được chỗ đứng trên thị trường và phát triển lợi thế cạnh tranh bền vững.
Nhiều hoạt động liên quan đến quá trình khởi nghiệp như tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng thị trường và các công ty cạnh tranh, phát triển mô hình kinh doanh, tìm hiểu khách hàng và nhu cầu của họ, xây dựng quy trình chuỗi giá trị và nhiều vấn đề khác cũng cần được phân tích kỹ lưỡng và phù hợp với mục tiêu kinh doanh của doanh khởi nghiệp. Ví dụ, ở giai đoạn đầu tiên của quá trình khởi nghiệp, các doanh nhân khởi nghiệp cần phải trả lời cho những câu hỏi như cách định vị sản phẩm của họ trước đối thủ cạnh tranh, cách các đối thủ cạnh tranh thực sự sẽ phản ứng với sản phẩm mới và liệu có khả năng có nhiều người tham gia trong cùng lĩnh vực. Xác định bối cảnh cạnh tranh là cần thiết nhưng việc quan trọng không kém là thiết kế một chiến lược phù hợp với phân khúc thị trường tiềm năng, nhân viên và quan trọng hơn là truyền tải tuyên ngôn giá trị độc phù hợp với mô hình hoạt động dự kiến của doanh nghiệp mới. Một tuyên ngôn giá trị là một tập hợp các lợi ích mà khách hàng nhận được khi mua các sản phẩm hay dịch vụ của công ty để tạo ra sự khác biệt độc đáo với các đối thủ cạnh tranh khác. Có ba chiến lược chung tạo dựng lợi thế cạnh tranh cho các công ty, đó là: chi phí thấp (ví dụ như trường hợp hãng hàng không giá rẻ), khác biệt hóa (trường hợp hãng hàng không giá cao) và tập trung (trường hợp hãng hàng không chuyên bay một vài lộ trình).
Theo Bản tin khởi nghiệp số 31-2020
