.jpg)
Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với chất lượng dự án được cải thiện rõ rệt và sự tham gia ngày càng tích cực của các tập đoàn lớn. Tuy nhiên, để tạo ra bước đột phá thực sự, việc xử lý các rào cản pháp lý và nâng cao năng lực vận hành của các quỹ đầu tư đang trở nên cấp thiết.
Tại tọa đàm diễn ra trong khuôn khổ Lễ phát động Chương trình Phát triển Dự án Khởi nghiệp Quốc gia (Startup Festival 2025), ông Nguyễn Tiến Trung, Phó Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo Quốc gia (VSMA), cho biết trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhà đầu tư và quỹ đầu tư thường được ví như “mạch máu” của startup, đặc biệt ở giai đoạn đầu nhiều rủi ro. Dù vai trò này được thừa nhận rộng rãi, thực tế việc thành lập và vận hành quỹ đầu tư tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít khó khăn.
Những ràng buộc về cấu trúc
Theo ông Nguyễn Văn Trúc, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Hỗ trợ phát triển thị trường công nghệ (thuộc Cục Phát triển Doanh nghiệp khởi nghiệp và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ), hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gồm nhiều chủ thể như Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, cố vấn và quỹ đầu tư. Tuy nhiên, trong nhiều năm, Việt Nam thiếu khung pháp lý riêng cho quỹ đầu tư mạo hiểm, khiến nhiều startup khó tiếp cận nguồn vốn chính thống.
Rào cản hành chính cũng là thách thức kéo dài. Trước đây, quy trình thành lập và triển khai mô hình quỹ đầu tư khá phức tạp, có thời điểm phải qua tới bảy bước riêng biệt. Riêng các khâu đào tạo, nâng cao năng lực đã tiêu tốn nhiều thời gian và nguồn lực, làm chậm dòng vốn vào thị trường. Đây là một phần nguyên nhân khiến quy mô thị trường đầu tư khởi nghiệp tại Việt Nam vẫn khiêm tốn so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Ông Đàm Quang Thắng, Chủ tịch VSMA, cho biết các quỹ tư nhân hoạt động theo Nghị định số 38/2018/NĐ-CP còn nhiều hạn chế, hiệu quả chưa như kỳ vọng. Tư duy đầu tư chưa phù hợp, đặc biệt là chưa hiểu đầy đủ rủi ro đặc thù của startup đổi mới sáng tạo, cùng với năng lực quản lý quỹ còn yếu đã ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả phân bổ vốn.
Từ góc nhìn nhà đầu tư nước ngoài, ông Davide Cali, Giám đốc Crossfund, nhận định Việt Nam có lợi thế tăng trưởng GDP cao và lực lượng lao động trẻ, năng động. Tuy nhiên, môi trường pháp lý chưa ổn định và khung quy định còn trong quá trình hoàn thiện là yếu tố khiến dòng vốn ngoại còn dè dặt. Thủ tục tiếp cận nhà đầu tư nước ngoài đôi khi chưa thực sự thông thoáng, quy trình triển khai thiếu rõ ràng. Rào cản ngôn ngữ cũng khiến nhiều startup giảm sức cạnh tranh khi gọi vốn quốc tế.
Một vấn đề tưởng như “kỹ thuật” nhưng mang tính quyết định là cấu trúc doanh nghiệp của startup. Các quỹ quốc tế thường e ngại những bảng phân chia cổ phần thiếu minh bạch hoặc cấu trúc sở hữu có quá nhiều cổ đông nhỏ lẻ. Thực tế, nhiều startup đã gọi vốn nhưng chưa có thỏa thuận rõ ràng giữa các nhà sáng lập hoặc chưa xây dựng cấu trúc theo chuẩn quốc tế. Việc mất từ 6 tháng đến một năm để tái cấu trúc khiến không ít thương vụ đổ vỡ giữa chừng.
Ông Lê Thanh, Nhà sáng lập Vietnam Future Fund, cho rằng các nhà sáng lập trong nước đang thiếu “cầu nối” để hiểu các yêu cầu khắt khe của quỹ ngoại. Dù nhiều doanh nghiệp đã có sản phẩm sẵn sàng ra thị trường, song tầm nhìn chiến lược và khả năng giao tiếp bằng “ngôn ngữ kinh doanh quốc tế” còn hạn chế, chưa đáp ứng kỳ vọng toàn cầu.
Những chuyển động chính sách mới
Trong bối cảnh đó, việc ban hành Nghị định số 264/2025/NĐ-CP ngày 14/10/2025 về quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương được xem là bước ngoặt quan trọng.
Ông Trúc cho biết đây là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng khung pháp lý tương đối toàn diện cho hoạt động đầu tư mạo hiểm, tạo động lực quan trọng trong huy động nguồn lực xã hội. “Nghị định 264 không chỉ mở hành lang pháp lý giúp quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động minh bạch, hiệu quả hơn, mà còn tạo cơ hội cho các trường đại học, viện nghiên cứu thành lập quỹ đầu tư khởi nghiệp riêng. Điều này sẽ thúc đẩy mạnh mẽ thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học – một nguồn lực quý giá của hệ sinh thái”, ông nói.
Nghị định được kỳ vọng tạo “cú hích” quan trọng, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sự hình thành, phát triển của các quỹ đầu tư khởi nghiệp. Việc kết hợp nguồn lực công – tư để thành lập các quỹ có tư cách pháp lý rõ ràng ở cả cấp quốc gia và địa phương được cho là sẽ giúp huy động vốn ổn định, hiệu quả hơn.
Song song đó, Nghị định số 210/2025/NĐ-CP ban hành ngày 21/7/2025, sửa đổi Nghị định 38 về đầu tư vào startup đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp nhỏ và vừa, đã khắc phục một số bất cập trước đây và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quỹ tư nhân. Những điều chỉnh này cũng được kỳ vọng góp phần tháo gỡ nút thắt thể chế và thúc đẩy hệ sinh thái phát triển bền vững.
Cần thay đổi từ cả hai phía
Các chuyên gia cho rằng để tận dụng tối đa cơ hội chính sách, cần sự thay đổi từ cả phía cơ quan quản lý và cộng đồng startup.
Ông Cali khuyến nghị các nhà sáng lập cần ở trạng thái “sẵn sàng tối đa” – không chỉ có sản phẩm tốt mà còn phải chủ động “dọn dẹp” nội bộ, bảo đảm cấu trúc doanh nghiệp minh bạch và các thỏa thuận chuyên nghiệp. Kế hoạch kinh doanh cụ thể, thực tế là yếu tố then chốt để không bỏ lỡ cơ hội khi nhà đầu tư tìm đến.
“Đầu tư vào startup không chỉ là rót tiền mà còn là đầu tư vào con người và năng lực đội ngũ,” ông Cali nhấn mạnh, đồng thời cho rằng Chính phủ Việt Nam cần tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt trong hệ sinh thái, tăng cường liên kết với các trung tâm đổi mới sáng tạo trong và ngoài nước để kết nối dòng vốn trong nước với quốc tế.
Ông Trần Văn Lê, Chủ tịch Phương Linh Group, nhấn mạnh tinh thần làm chủ và giải pháp kinh doanh khả thi. Startup phải biến ý tưởng thành “sản phẩm” và kể câu chuyện dự án đủ thuyết phục để nhà đầu tư sẵn sàng “xuống tiền”. Năng lực và bản lĩnh của nhà sáng lập là yếu tố quyết định.
Cùng quan điểm, ông Hoàng Công Đoàn, Chủ tịch Song Thao Group, cho rằng vốn không phải yếu tố quan trọng nhất ở vạch xuất phát. “Đi sai hướng thì càng nhiều vốn càng thất bại nhanh,” ông nói. Điều startup cần là chiến lược rõ ràng, ý tưởng đột phá và sự đồng hành của cố vấn giàu kinh nghiệm để tránh những sai lầm quản trị căn bản.
Ở tầm hệ sinh thái, các chuyên gia đề xuất Chính phủ tiếp tục giữ vai trò định hướng, đẩy mạnh kết nối giữa các trung tâm đổi mới sáng tạo trong nước và quốc tế. Việc xây dựng những “cầu nối vốn” này sẽ giúp startup Việt Nam tiếp cận tiêu chuẩn và tri thức toàn cầu dễ dàng hơn.
(Theo VnEconomy)
